Θεραπεία
Θεραπεία της κοιλιοκάκης: διατροφή χωρίς γλουτένη και σωστή παρακολούθηση
Η κοιλιοκάκη είναι μια χρόνια αυτοάνοση νόσος. Σήμερα, η καθιερωμένη θεραπεία είναι η αυστηρή και δια βίου αποφυγή της γλουτένης. Η σωστή αντιμετώπιση, όμως, δεν περιορίζεται μόνο στην αφαίρεση ορισμένων τροφίμων: περιλαμβάνει διατροφική εκπαίδευση, αποφυγή επιμόλυνσης, διόρθωση πιθανών ελλείψεων και συστηματική παρακολούθηση.
Η βασική θεραπεία: αυστηρή διατροφή χωρίς γλουτένη εφ’ όρου ζωής
Η γλουτένη πρέπει να απομακρυνθεί από τη διατροφή μετά την επιβεβαίωση της διάγνωσης. Η θεραπεία αφορά την αποφυγή του σιταριού, του κριθαριού, της σίκαλης και της τριτικάλε, καθώς και των παραγώγων τους και την αποφυγή επιμόλυνσης από γλουτένη.
Η αυστηρή τήρηση της διατροφής επιτρέπει στον εντερικό βλεννογόνο να επουλωθεί, συμβάλλει στη βελτίωση των συμπτωμάτων και μειώνει τον κίνδυνο μακροχρόνιων επιπλοκών.
Τι περιλαμβάνει στην πράξη η θεραπεία;
Τι σημαίνει «χωρίς γλουτένη»;
Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ο όρος «χωρίς γλουτένη» μπορεί να χρησιμοποιείται για τρόφιμα που περιέχουν έως και 20 mg/kg (20 ppm) γλουτένης, σύμφωνα με τον Κανονισμό (ΕΕ) αριθ. 828/2014.
Το όριο αυτό εφαρμόζεται σε τρόφιμα που πληρούν τις προϋποθέσεις για τη συγκεκριμένη ένδειξη.
Crossed Grain Trademark – Διαγεγραμμένο Στάχυ
Το Crossed Grain Trademark (CGT) είναι το διεθνώς αναγνωρισμένο και προστατευόμενο σήμα της AOECS για προϊόντα χωρίς γλουτένη που έχουν αδειοδοτηθεί σύμφωνα με τις απαιτήσεις του ευρωπαϊκού συστήματος αδειοδότησης.
Η παρουσία του σήματος δεν αποτελεί απλώς μια δήλωση «χωρίς γλουτένη». Η χρήση του επιτρέπεται σε προϊόντα που πληρούν τις απαιτήσεις του προτύπου της AOECS και υπόκεινται στο σχετικό σύστημα ελέγχου και αδειοδότησης.
Μάθετε περισσότερα για το Crossed Grain Trademark →Η διατροφή χωρίς γλουτένη δεν σημαίνει μόνο «ειδικά προϊόντα»
Μια ισορροπημένη θεραπευτική διατροφή πρέπει να βασίζεται, όσο είναι δυνατόν, σε φυσικά τρόφιμα χωρίς γλουτένη και όχι αποκλειστικά σε επεξεργασμένα υποκατάστατα.
Φρούτα & λαχανικά
Είναι φυσικά χωρίς γλουτένη όταν δεν έχουν υποστεί επεξεργασία με συστατικά που περιέχουν γλουτένη.Κρέας, ψάρι & αυγά
Οι μη επεξεργασμένες μορφές τους είναι φυσικά χωρίς γλουτένη.Γάλα & γαλακτοκομικά
Τα απλά μη επεξεργασμένα προϊόντα είναι φυσικά χωρίς γλουτένη.Όσπρια
Φασόλια, φακές, ρεβίθια και άλλα όσπρια αποτελούν σημαντικές πηγές πρωτεΐνης και φυτικών ινών.Ρύζι, καλαμπόκι & πατάτα
Αποτελούν φυσικά χωρίς γλουτένη πηγές υδατανθράκων.Κινόα, φαγόπυρο & άλλα
Ψευδοδημητριακά και άλλα φυσικά χωρίς γλουτένη τρόφιμα μπορούν να ενισχύσουν την ποικιλία και τη θρεπτική αξία της διατροφής.Τι γίνεται με τη βρώμη;
Οι περισσότεροι άνθρωποι με κοιλιοκάκη μπορούν να καταναλώσουν κατάλληλη βρώμη χωρίς γλουτένη
Η βρώμη περιέχει αβενίνη και όχι τις ίδιες πρωτεΐνες που βρίσκονται στο σιτάρι, το κριθάρι και τη σίκαλη. Το σημαντικότερο πρακτικό πρόβλημα είναι η επιμόλυνση της συμβατικής βρώμης κατά την καλλιέργεια, μεταφορά και επεξεργασία.
Για αυτό επιλέγονται μόνο βρώμη και προϊόντα βρώμης που φέρουν σαφή ένδειξη «χωρίς γλουτένη».
Ένα μικρό ποσοστό ατόμων με κοιλιοκάκη μπορεί να παρουσιάζει αντίδραση ακόμη και σε μη επιμολυσμένη βρώμη λόγω της αβενίνης. Σε περίπτωση επίμονων συμπτωμάτων απαιτείται επανεκτίμηση από τον θεράποντα γιατρό και τον εξειδικευμένο διαιτολόγο.
Η αποφυγή επιμόλυνσης είναι μέρος της θεραπείας
Δεν αρκεί να αφαιρεθούν από τη διατροφή τα τρόφιμα που περιέχουν εμφανώς γλουτένη. Πρέπει να αποφεύγεται και η ακούσια μεταφορά γλουτένης σε ένα κατά τα άλλα ασφαλές γεύμα.
Η σωστή ανάγνωση της ετικέτας είναι βασική δεξιότητα
Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, τα δημητριακά που περιέχουν γλουτένη και χρησιμοποιούνται ως συστατικά πρέπει να δηλώνονται σύμφωνα με τη νομοθεσία για την ενημέρωση των καταναλωτών και την επισήμανση των αλλεργιογόνων.
Η θεραπεία της κοιλιοκάκης προϋποθέτει ότι το άτομο μαθαίνει να αναγνωρίζει όχι μόνο τις προφανείς πηγές γλουτένης αλλά και παράγωγα δημητριακών και συστατικά όπως η βύνη.
Ο ρόλος του εξειδικευμένου διαιτολόγου
Η θεραπεία δεν είναι απλώς μια λίστα «επιτρέπεται / απαγορεύεται»
Οι σύγχρονες ευρωπαϊκές οδηγίες δίνουν ιδιαίτερη έμφαση στην υποστήριξη από διαιτολόγο με εμπειρία στην κοιλιοκάκη, τόσο κατά τη διάγνωση όσο και στην παρακολούθηση.
Ο ρόλος του περιλαμβάνει την εκπαίδευση στη διατροφή χωρίς γλουτένη, την αναγνώριση πιθανών πηγών επιμόλυνσης, την αξιολόγηση της ποιότητας της διατροφής και την πρόληψη ή διόρθωση διατροφικών ελλείψεων.
Διατροφικές ελλείψεις και ισορροπημένη διατροφή
Κατά τη διάγνωση μπορεί να υπάρχουν ελλείψεις που σχετίζονται με τη δυσαπορρόφηση. Παράλληλα, μια κακώς σχεδιασμένη διατροφή χωρίς γλουτένη μπορεί και η ίδια να γίνει φτωχή σε ορισμένα θρεπτικά συστατικά.
Σίδηρος
Η σιδηροπενία και η σιδηροπενική αναιμία μπορεί να υπάρχουν κατά τη διάγνωση.Φυλλικό οξύ & Β12
Μπορεί να χρειάζονται έλεγχο ανάλογα με την κλινική εικόνα.Βιταμίνη D & ασβέστιο
Αποτελούν σημαντικούς παράγοντες για την οστική υγεία.Φυτικές ίνες
Η gluten-free diet μπορεί να γίνει χαμηλή σε φυτικές ίνες όταν βασίζεται υπερβολικά σε επεξεργασμένα προϊόντα.Η θεραπεία χρειάζεται παρακολούθηση
Η απουσία συμπτωμάτων δεν αποτελεί από μόνη της απόδειξη ότι η νόσος έχει ελεγχθεί πλήρως. Η παρακολούθηση αξιολογεί την κλινική ανταπόκριση, τη διατροφή, τις εξετάσεις και τυχόν προβλήματα που χρειάζονται αντιμετώπιση.
Αρχική αξιολόγηση
Διατροφική αξιολόγηση, σωματικό βάρος και ανάπτυξη όπου εφαρμόζεται, αιματολογικός έλεγχος, έλεγχος πιθανών ελλείψεων και σχεδιασμός παρακολούθησης.
Έλεγχος ανταπόκρισης
Αξιολόγηση συμπτωμάτων, διατροφικής προσαρμογής, πιθανών εκθέσεων σε γλουτένη και επανέλεγχος αρχικά παθολογικών ευρημάτων όπου χρειάζεται.
Εξατομικευμένο follow-up
Η συχνότητα προσαρμόζεται στην ηλικία, τις συννοσηρότητες, τα συμπτώματα, την ορολογική ανταπόκριση και τις ανάγκες κάθε ασθενούς.
Παρακολούθηση παιδιών και εφήβων
Στα παιδιά αξιολογούνται επίσης η ανάπτυξη, το βάρος, η τήρηση της διατροφής, η ορολογική ανταπόκριση, η διατροφική επάρκεια και η προσαρμογή του παιδιού και της οικογένειας στη νόσο.
Οστική υγεία
Η αξιολόγηση πρέπει να εξατομικεύεται
Οι νεότερες ευρωπαϊκές οδηγίες για τους ενήλικες ακολουθούν περισσότερο εξατομικευμένη προσέγγιση ως προς τη μέτρηση της οστικής πυκνότητας.
Η ανάγκη για DXA αξιολογείται με βάση την ηλικία, την παρουσία δυσαπορρόφησης, σημαντικής απώλειας βάρους, προηγούμενων καταγμάτων και άλλων παραγόντων κινδύνου για χαμηλή οστική πυκνότητα ή οστεοπόρωση.
Παράλληλα αξιολογούνται η επάρκεια βιταμίνης D και ασβεστίου, η διατροφή και άλλοι παράγοντες που επηρεάζουν την οστική υγεία.
Πότε θα αρχίσω να αισθάνομαι καλύτερα;
Η ανταπόκριση διαφέρει σημαντικά από άνθρωπο σε άνθρωπο. Ορισμένα συμπτώματα μπορεί να βελτιωθούν σχετικά γρήγορα, ενώ η πλήρης αποκατάσταση του εντερικού βλεννογόνου μπορεί να απαιτήσει πολύ περισσότερο χρόνο.
Τι γίνεται αν τα συμπτώματα δεν υποχωρούν;
Επίμονα ή επανεμφανιζόμενα συμπτώματα παρά τη διατροφή χωρίς γλουτένη χρειάζονται ιατρική αξιολόγηση και δεν πρέπει να αποδίδονται αυτόματα σε ανθεκτική κοιλιοκάκη.
Πρώτα πρέπει να ελεγχθούν, μεταξύ άλλων, πιθανή ακούσια έκθεση σε γλουτένη, η ορθότητα της αρχικής διάγνωσης, άλλες γαστρεντερικές παθήσεις και πιθανές διατροφικές ή λειτουργικές αιτίες των συμπτωμάτων.
Η πραγματική refractory coeliac disease είναι σπάνια και απαιτεί εξειδικευμένη διερεύνηση.
Η θεραπεία αφορά και την καθημερινότητα
Η αυστηρή διατροφή χωρίς γλουτένη επηρεάζει την αγορά τροφίμων, το φαγητό εκτός σπιτιού, το σχολείο ή την εργασία, τα ταξίδια και πολλές κοινωνικές δραστηριότητες.
Εκπαίδευση
Η σωστή γνώση βοηθά το άτομο να λαμβάνει ασφαλείς και περισσότερο σίγουρες αποφάσεις.Υποστήριξη
Οι οργανώσεις ασθενών και τα δίκτυα υποστήριξης μπορούν να συμβάλουν στην ενημέρωση και την καθημερινή προσαρμογή.Ψυχοκοινωνική υγεία
Όταν η προσαρμογή στη νόσο προκαλεί σημαντικό άγχος ή επηρεάζει την ποιότητα ζωής, μπορεί να χρειάζεται κατάλληλη ψυχολογική υποστήριξη.Τι δεν αποτελεί θεραπεία
«Λίγη γλουτένη πού και πού»
Η απουσία άμεσων συμπτωμάτων δεν σημαίνει ότι η έκθεση στη γλουτένη είναι ασφαλής.Cheat days
Δεν έχουν θέση στη θεραπεία της κοιλιοκάκης.Ένζυμα ή συμπληρώματα
Δεν αντικαθιστούν την αυστηρή διατροφή χωρίς γλουτένη.Αφαίρεση μόνο του ψωμιού
Η θεραπεία αφορά όλες τις πηγές γλουτένης και την αποφυγή επιμόλυνσης.Φάρμακα και κοιλιοκάκη
Για την τυπική κοιλιοκάκη δεν υπάρχει σήμερα εγκεκριμένο φάρμακο που να επιτρέπει την κατανάλωση γλουτένης και να αντικαθιστά τη διατροφή χωρίς γλουτένη.
Συνεχίστε την ενημέρωση
Μάθετε τι είναι η γλουτένη, πού βρίσκεται και ποιες πηγές πρέπει να αποφεύγονται.
Τι είναι η γλουτένη →Πηγές & κατευθυντήριες οδηγίες
- European Society for the Study of Coeliac Disease (ESsCD). Updated Guidelines on the Diagnosis and Management of Coeliac Disease in Adults – Management, Follow-Up and Complex Disease Courses.
- ESPGHAN – Guidance on the management and follow-up of children and adolescents with coeliac disease.
- AOECS – Gluten Free Certification and Crossed Grain Trademark.
- Coeliac UK – The Gluten Free Diet.
Σημείωση ενημέρωσης: Οι συστάσεις για την παρακολούθηση και τη διαχείριση της κοιλιοκάκης εξελίσσονται καθώς προκύπτουν νέα επιστημονικά δεδομένα. Η Ελληνική Εταιρεία Κοιλιοκάκης επικαιροποιεί το ενημερωτικό της υλικό όταν απαιτείται.
