Διάγνωση κοιλιοκάκης με ενδοσκόπηση, βιοψία και ιστολογία

Κοιλιοκάκη | Διάγνωση

Διάγνωση κοιλιοκάκης: εξετάσεις, βιοψία και σύγχρονες ευρωπαϊκές οδηγίες

Η σωστή διάγνωση της κοιλιοκάκης είναι καθοριστική. Δεν βασίζεται σε μία μόνο εξέταση, αλλά στον συνδυασμό ιατρικού ιστορικού, ορολογικού ελέγχου και, όταν απαιτείται, ενδοσκόπησης με βιοψίες του δωδεκαδακτύλου. Η διαγνωστική προσέγγιση διαφέρει μεταξύ παιδιών και ενηλίκων και έχει επικαιροποιηθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια.

Τελευταία επιστημονική ενημέρωση: Αύγουστος 2026

Πολύ σημαντικό: Μην ξεκινάτε διατροφή χωρίς γλουτένη πριν ολοκληρωθεί ο ιατρικός έλεγχος. Η αποφυγή γλουτένης μπορεί να μειώσει τα ειδικά αντισώματα και να οδηγήσει σε σταδιακή αποκατάσταση των ιστολογικών αλλοιώσεων, δυσκολεύοντας την αξιόπιστη διάγνωση.

Πώς γίνεται συνήθως η διάγνωση;

1 Συμπτώματα ή ομάδα αυξημένου κινδύνου

2 Ιατρική αξιολόγηση

3 Ορολογικός έλεγχος

4 Ενδοσκόπηση / βιοψίες όταν απαιτούνται

5 Επιβεβαίωση διάγνωσης

6 Έναρξη διατροφής χωρίς γλουτένη

Ποιος πρέπει να ελεγχθεί για κοιλιοκάκη;

Ο έλεγχος μπορεί να χρειαστεί όταν υπάρχουν επίμονα συμπτώματα, ανεξήγητες διατροφικές ελλείψεις, συγκεκριμένες παθήσεις που σχετίζονται με αυξημένο κίνδυνο ή οικογενειακό ιστορικό κοιλιοκάκης.

Επίμονα πεπτικά συμπτώματα

Διάρροια, δυσκοιλιότητα, φούσκωμα, κοιλιακός πόνος, ναυτία ή ανεξήγητη απώλεια βάρους.

Ανεξήγητες ελλείψεις

Σιδηροπενία ή αναιμία, χαμηλή βιταμίνη D, οστεοπενία ή οστεοπόρωση και άλλες ανεξήγητες ελλείψεις.

Σχετιζόμενα αυτοάνοσα νοσήματα

Όπως σακχαρώδης διαβήτης τύπου 1 και αυτοάνοση θυρεοειδοπάθεια.

Οικογενειακό ιστορικό

Οι συγγενείς πρώτου βαθμού ατόμων με κοιλιοκάκη έχουν αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης της νόσου.

Βήμα 1: Ορολογικός έλεγχος

Ο αρχικός εργαστηριακός έλεγχος πρέπει να γίνεται όσο το άτομο εξακολουθεί να καταναλώνει γλουτένη.

anti-TG2 / tTG-IgA

Τα IgA αντισώματα έναντι της ιστικής τρανσγλουταμινάσης αποτελούν την κύρια εξέταση πρώτης γραμμής.

Ολική IgA

Μετράται παράλληλα ώστε να διαπιστωθεί εάν υπάρχει ανεπάρκεια IgA που θα μπορούσε να επηρεάσει την αξιοπιστία του IgA ελέγχου.

EMA-IgA

Είναι εξαιρετικά ειδική εξέταση και χρησιμοποιείται σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, ιδίως στο παιδιατρικό no-biopsy pathway.

IgG εξετάσεις

Σε επιβεβαιωμένη ανεπάρκεια IgA χρησιμοποιούνται κατάλληλες IgG-based εξετάσεις, όπως anti-TG2 IgG ή DGP-IgG, ανάλογα με την κλινική περίπτωση.

Πρακτικά: Ένα θετικό αποτέλεσμα αντισωμάτων δεν σημαίνει ότι κάποιος πρέπει να ξεκινήσει μόνος του διατροφή χωρίς γλουτένη. Το επόμενο βήμα πρέπει να καθοριστεί από γαστρεντερολόγο ή παιδογαστρεντερολόγο.

Διάγνωση στα παιδιά και στους ενήλικες

Οι διαγνωστικές διαδρομές δεν είναι απολύτως ίδιες. Οι ευρωπαϊκές οδηγίες ESPGHAN αφορούν τον παιδιατρικό πληθυσμό, ενώ οι επικαιροποιημένες ESsCD 2025 αφορούν τους ενήλικες.

Παιδιά & Έφηβοι

ESPGHAN 2020

Αρχικός έλεγχος με TGA/tTG-IgA και ολική IgA.

Εάν το TGA-IgA είναι <10× ULN, απαιτείται ενδοσκόπηση με βιοψίες.

Εάν είναι ≥10× ULN, μπορεί να εξεταστεί διάγνωση χωρίς βιοψία.

Για το no-biopsy pathway απαιτείται θετικό EMA-IgA σε δεύτερο ανεξάρτητο δείγμα αίματος.

Η απόφαση λαμβάνεται από ειδικό παιδογαστρεντερολόγο με ενημέρωση της οικογένειας.

Ενήλικες

ESsCD 2025

Αρχικός έλεγχος με IgA anti-TG2 και ολική IgA.

Σε θετικό anti-TG2 <10× ULN, η επιβεβαίωση βασίζεται συνήθως σε ενδοσκόπηση και βιοψίες.

Οι οδηγίες του 2025 επιτρέπουν πλέον no-biopsy διάγνωση σε επιλεγμένους ενήλικες.

Απαιτείται anti-TG2 ≥10× ULN και επιβεβαίωση σε δεύτερο δείγμα.

Η απόφαση πρέπει να λαμβάνεται σε εξειδικευμένο κλινικό πλαίσιο και όχι βάσει μίας εξέτασης αίματος χωρίς ιατρική αξιολόγηση.

ΝΕΟ • ΕΥΡΩΠΑΪΚΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ 2025

Η βιοψία δεν είναι πλέον υποχρεωτική σε κάθε ενήλικα

Οι ESsCD 2025 εισήγαγαν για πρώτη φορά υπό προϋποθέσεις διαγνωστική οδό χωρίς βιοψία σε επιλεγμένους ενήλικες, κυρίως ηλικίας κάτω των 45 ετών, με IgA anti-TG2 τουλάχιστον 10 φορές πάνω από το ανώτερο φυσιολογικό όριο και επιβεβαίωση του αποτελέσματος σε δεύτερο δείγμα αίματος.

Η προσέγγιση αυτή αποτελεί conditional recommendation και δεν σημαίνει ότι η γαστροσκόπηση έχει καταργηθεί. Εάν υπάρχουν συμπτώματα ή κλινικά στοιχεία που απαιτούν ενδοσκοπική διερεύνηση για άλλη πιθανή πάθηση, η ενδοσκόπηση εξακολουθεί να έχει σημαντικό ρόλο.

Βήμα 2: Ενδοσκόπηση και βιοψίες λεπτού εντέρου

Όταν απαιτείται ιστολογική επιβεβαίωση, πραγματοποιείται γαστροσκόπηση με λήψη πολλαπλών βιοψιών από το δωδεκαδάκτυλο.

Η κοιλιοκάκη μπορεί να προκαλεί ανομοιόμορφη κατανομή των αλλοιώσεων και επομένως η σωστή δειγματοληψία είναι καθοριστική.

Ο παθολογοανατόμος αξιολογεί, μεταξύ άλλων, την αρχιτεκτονική των λαχνών, την υπερπλασία των κρυπτών και τον αριθμό των ενδοεπιθηλιακών λεμφοκυττάρων.

Ιατρικός έλεγχος και διάγνωση κοιλιοκάκης

≥4 βιοψίες από το περιφερικό δωδεκαδάκτυλο σύμφωνα με τις ESsCD 2025

+2 δείγματα από τον δωδεκαδακτυλικό βολβό

Σημαντικό: Η ιστολογική εικόνα δεν πρέπει να αξιολογείται απομονωμένα. Πρέπει να συσχετίζεται με τα αντισώματα, την κλινική εικόνα, την κατανάλωση γλουτένης και το συνολικό ιστορικό.

Τι είναι η ταξινόμηση Marsh;

Η ιστολογική εικόνα μπορεί να περιγραφεί με την τροποποιημένη ταξινόμηση Marsh, η οποία αποτυπώνει το εύρος των αλλοιώσεων στον βλεννογόνο του λεπτού εντέρου.

Το αποτέλεσμα Marsh δεν πρέπει να χρησιμοποιείται από μόνο του για αυτοδιάγνωση. Η ερμηνεία του ανήκει στον γαστρεντερολόγο και τον παθολογοανατόμο σε συνδυασμό με τα υπόλοιπα διαγνωστικά δεδομένα.

Πότε χρειάζεται γενετικός έλεγχος HLA-DQ2/DQ8;

Ο γενετικός έλεγχος δεν αποτελεί εξέταση πρώτης γραμμής για να «αποδείξει» την κοιλιοκάκη.

✓ Πότε είναι χρήσιμος

Μπορεί να βοηθήσει σε αμφίβολες περιπτώσεις, όταν αντισώματα και ιστολογία δεν συμφωνούν ή όταν κάποιος έχει ήδη ξεκινήσει διατροφή χωρίς γλουτένη.

✕ Τι δεν σημαίνει

Η παρουσία HLA-DQ2 ή HLA-DQ8 δεν σημαίνει ότι κάποιος έχει κοιλιοκάκη. Τα συγκεκριμένα γενετικά χαρακτηριστικά υπάρχουν σε σημαντικό μέρος του γενικού πληθυσμού.

Η μεγαλύτερη αξία του HLA είναι στον αποκλεισμό: η απουσία των σχετιζόμενων HLA τύπων καθιστά την κοιλιοκάκη εξαιρετικά απίθανη.

Όταν τα αποτελέσματα δεν είναι ξεκάθαρα

Οροαρνητική κοιλιοκάκη

Μπορεί σπάνια να υπάρχει κοιλιοκάκη παρά αρνητική ορολογία. Χρειάζεται διερεύνηση της ολικής IgA, της πρόσληψης γλουτένης, της ιστολογίας και άλλων αιτιών εντερικής βλάβης.

Potential Coeliac Disease

Θετικά ειδικά αντισώματα με φυσιολογικό ή ελάχιστα αλλοιωμένο βλεννογόνο μπορεί να αντιστοιχούν σε δυνητική κοιλιοκάκη, μετά από προσεκτική επανεκτίμηση.

Ασυμφωνία εξετάσεων

Θετικά αντισώματα με αρνητική ιστολογία —ή το αντίστροφο— απαιτούν επανεκτίμηση και όχι αυτόματη επιβεβαίωση ή απόρριψη της διάγνωσης.

Έχω ήδη κόψει τη γλουτένη. Τι κάνω;

Αν η διατροφή χωρίς γλουτένη έχει ξεκινήσει πριν ολοκληρωθεί ο διαγνωστικός έλεγχος, τα αντισώματα μπορεί να έχουν μειωθεί και ο εντερικός βλεννογόνος να έχει αρχίσει να αποκαθίσταται.

Σε αυτή την περίπτωση η στρατηγική εξατομικεύεται. Ο έλεγχος HLA μπορεί να βοηθήσει στον αποκλεισμό της νόσου και, όταν απαιτείται περαιτέρω επιβεβαίωση, μπορεί να συζητηθεί ιατρικά επιβλεπόμενο gluten challenge.

Το gluten challenge δεν πρέπει να ξεκινά χωρίς ιατρική καθοδήγηση.

Τι δεν αποτελεί διάγνωση κοιλιοκάκης

Η κοιλιοκάκη είναι συγκεκριμένη ανοσολογική νόσος και η διάγνωσή της δεν μπορεί να βασιστεί σε μη επικυρωμένες εξετάσεις «δυσανεξίας».

IgG food intolerance panels

Δεν αποτελούν διαγνωστική εξέταση κοιλιοκάκης.

Βιοσυντονισμός

Δεν αποτελεί επιστημονικά τεκμηριωμένη μέθοδο διάγνωσης κοιλιοκάκης.

Ανάλυση τρίχας

Δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τη διάγνωση κοιλιοκάκης.

Μη επικυρωμένα home tests

Δεν αντικαθιστούν τον επίσημο ορολογικό και κλινικό διαγνωστικό έλεγχο.

Συχνά λάθη στη διάγνωση

Κόβω τη γλουτένη πριν τις εξετάσεις

Μπορεί να οδηγήσει σε ψευδώς αρνητικά ή αμφίβολα αποτελέσματα.

Βασίζομαι μόνο στα συμπτώματα

Τα συμπτώματα δεν αρκούν για διάγνωση και η κοιλιοκάκη μπορεί να υπάρχει ακόμη και χωρίς κλασικά γαστρεντερικά συμπτώματα.

Θετικό HLA = κοιλιοκάκη

Λάθος. Το HLA δείχνει γενετική προδιάθεση και όχι ενεργό νόσο.

Ξεκινώ διατροφή μόνος μου

Η δια βίου θεραπεία πρέπει να ξεκινά αφού πρώτα τεκμηριωθεί σωστά η διάγνωση.

Τι ισχύει στην Ελλάδα;

Εθνικό διαγνωστικό πρωτόκολλο

Στον επίσημο δημοσιευμένο κατάλογο των Διαγνωστικών και Θεραπευτικών Πρωτοκόλλων Συνταγογράφησης του Υπουργείου Υγείας, όπως είναι διαθέσιμος τον Αύγουστο του 2026, δεν περιλαμβάνεται ξεχωριστό εθνικό διαγνωστικό πρωτόκολλο για την κοιλιοκάκη.

Η σύγχρονη κλινική προσέγγιση βασίζεται στις διεθνώς αναγνωρισμένες ευρωπαϊκές κατευθυντήριες οδηγίες, με βασικά σημεία αναφοράς την ESPGHAN για παιδιά και εφήβους και την ESsCD για τους ενήλικες.

Προσοχή: Τα επιστημονικά κριτήρια διάγνωσης και οι διοικητικές προϋποθέσεις για παροχές ή αποζημιώσεις δεν είναι απαραίτητα ταυτόσημα. Για θέματα ΕΟΠΥΥ πρέπει να ελέγχεται κάθε φορά το ισχύον διοικητικό πλαίσιο.

Τι γίνεται μετά τη διάγνωση;

Μετά την επιβεβαίωση της κοιλιοκάκης, ακολουθούν εκπαίδευση στη διατροφή χωρίς γλουτένη, έλεγχος πιθανών διατροφικών ελλείψεων και συστηματική ιατρική παρακολούθηση.

Η σωστή καθοδήγηση βοηθά το άτομο να αποφεύγει την επιμόλυνση, να καλύπτει τις διατροφικές του ανάγκες και να εφαρμόζει με ασφάλεια τη δια βίου θεραπεία.

Θυμηθείτε: Η βελτίωση των συμπτωμάτων μετά την αφαίρεση της γλουτένης δεν αποδεικνύει από μόνη της κοιλιοκάκη. Η διάγνωση πρέπει να τεκμηριώνεται πριν ξεκινήσει μια αυστηρή διατροφή χωρίς γλουτένη εφ’ όρου ζωής.

Επόμενο βήμα: Θεραπεία

Η διάγνωση είναι η αρχή. Διαβάστε τι σημαίνει στην πράξη η θεραπεία της κοιλιοκάκης και η αυστηρή, δια βίου διατροφή χωρίς γλουτένη.

Μετάβαση στη θεραπεία κοιλιοκάκης →

Πηγές & κατευθυντήριες οδηγίες

Σημείωση ενημέρωσης: Οι κατευθυντήριες οδηγίες αναθεωρούνται καθώς προκύπτουν νέα επιστημονικά δεδομένα. Η Ελληνική Εταιρεία Κοιλιοκάκης επικαιροποιεί το ενημερωτικό της υλικό όταν απαιτείται.